Lumbago: wat helpt als de pijn plotseling in de rug opspeelt?

Lumbago kan plotseling toeslaan: bijvoorbeeld bij het vooroverbuigen, draaien of het tillen van een doos. De pijn in de onderrug is vaak scherp en de spieren voelen stijf en verkrampt aan – waardoor het moeilijk is om rechtop te staan of je om te draaien. In de volksmond wordt dit ‘lumbago’ genoemd.

Allereerst het belangrijkste: ongecompliceerde lumbago is meestal niet gevaarlijk en gaat vaak binnen enkele dagen tot weken vanzelf over. Rustige beweging, kortstondige rust en warmte (als dat prettig aanvoelt) kunnen helpen. Als je echter last hebt van verlamming, gevoelloosheid in het genitale gebied of de billen, of problemen met je blaas of darmen, moet je onmiddellijk medische hulp zoeken.

Maar wat gebeurt er eigenlijk in de rug, en wat helpt om de symptomen te verlichten?

Wat is lumbago?

De medische term voor lumbago is ‘acute lumbago’. Dit verwijst naar plotselinge, meestal hevige pijn in de onderrug, ook wel de lumbale wervelkolom genoemd. Medisch gezien wordt het meestal geclassificeerd als niet-specifieke lage rugpijn: er is geen duidelijk aanwijsbare ernstige verwonding of onderliggende aandoening.

Hoewel de pijn hevig is en soms beangstigend kan zijn, is er in de meeste gevallen geen gevaarlijke onderliggende aandoening. De rug raakt meestal niet blijvend beschadigd. Het gaat veeleer vaak om tijdelijke irritatie en ernstige spanning in de spieren, ligamenten of kleine wervelgewrichten.

Een typische aanval van lumbago blijft meestal beperkt tot de onderrug. Als de pijn echter aanzienlijk uitstraalt naar één been, of gepaard gaat met tintelingen, gevoelloosheid of spierzwakte, kan er sprake zijn van irritatie van een zenuw of van een aandoening aan de tussenwervelschijven. In dat geval moet de oorzaak door een arts worden onderzocht.

Hoe ontstaat lumbago?

Lumbago kan worden veroorzaakt door een volstrekt alledaagse beweging. Typische situaties zijn onder meer:

• het tillen van een zwaar voorwerp
• een plotselinge of ongewone draaibeweging
• diep vooroverbuigen
• langdurig zitten in dezelfde houding
• ongewone lichamelijke werkzaamheden
• rugspieren die al gespannen of ongetraind zijn

Vaak is de beweging waarbij de pijn optreedt echter slechts de laatste aanleiding. Een gebrek aan beweging, eenzijdige belasting, zwakke rompspieren en aanhoudende spanning kunnen de rug al gevoeliger hebben gemaakt.

Ook psychische stress kan een rol spelen. Mensen die voortdurend gespannen zijn, spannen vaak onbewust hun spieren aan. Hierdoor kunnen rugklachten gemakkelijker ontstaan of verergeren.

In veel gevallen kan er geen enkele specifieke oorzaak worden vastgesteld. Dit is normaal bij acute rugpijn en betekent niet dat een ernstige blessure over het hoofd is gezien.

Wat helpt bij lumbago?

1. Blijf rustig in beweging

Vroeger werd bij lumbago vaak langdurige bedrust aanbevolen. Tegenwoordig weten we dat rustige lichaamsbeweging over het algemeen beter helpt. Probeer je normale dagelijkse routine zoveel mogelijk voort te zetten, zonder te overdrijven.

Korte wandelingen en rustige bewegingen kunnen de bloedcirculatie verbeteren en voorkomen dat de spieren nog stijver worden. Zwaar tillen en plotselinge bewegingen moet u voorlopig vermijden.

Natuurlijk kunt u af en toe een houding aannemen waarin de pijn afneemt. Uur- of dagenlang liggen is echter meestal niet aan te raden.

2. Probeer warmte toe te passen

Veel mensen met deze klachten ervaren warmte als rustgevend. Een warmwaterkruik, een warmtekussen, een warm bad of een verwarmende roll-on – bijvoorbeeld met capsaïcine – kunnen helpen om gespannen spieren te ontspannen.

Hoewel warmte de oorzaak van de klachten niet per se wegneemt, kan het de pijn verlichten en bewegen vergemakkelijken. Het belangrijkste is hoe u zich persoonlijk voelt: als de warmte onprettig aanvoelt, moet u ermee stoppen.

3. Neem een houding aan die de druk wegneemt

Bij hevige pijn kan de zogenaamde verhoogde houding prettig zijn. Hierbij ligt u op uw rug en laat u uw onderbenen op een stoel of de bank rusten. Uw heup- en kniegewrichten moeten in een hoek van ongeveer 90 graden gebogen zijn.

Deze houding kan de druk op de onderrug tijdelijk verlichten. Ze mag echter alleen worden gebruikt voor kortstondige verlichting en mag niet de hele dag worden aangehouden.

4. Gebruik pijnstillers alleen wanneer dat nodig is en voor een korte periode

Ontstekingsremmende pijnstillers zoals ibuprofen kunnen op korte termijn helpen. Ze zijn echter niet voor iedereen geschikt – bijvoorbeeld bij bepaalde maag-, nier- of hart- en vaataandoeningen, tijdens de zwangerschap of bij gebruik van bepaalde andere medicijnen.

Pijnstillers moeten daarom worden ingenomen volgens de bijsluiter en, indien mogelijk, na overleg met een arts of apotheker. Verschillende pijnstillers mogen niet zonder professioneel advies worden gecombineerd.

5. Rek niet en probeer de rug niet ‘op zijn plaats te klikken’ om de pijn te verlichten

Voorzichtige bewegingen zijn aan te raden. Krachtig rekken, plotselinge pogingen om de rug ‘op zijn plaats te klikken’ of oefeningen die de pijn aanzienlijk verergeren, moeten echter tijdens de acute fase worden vermeden.

Alles wat voorzichtig en op een gecontroleerde manier kan worden uitgevoerd, is toegestaan. Zodra de rug weer enige beweeglijkheid terugkrijgt, kan de inspanning geleidelijk worden opgevoerd.

Hoe lang duurt lumbago?

Lumbago verbetert vaak aanzienlijk binnen enkele dagen. Soms kan het enkele weken duren voordat de symptomen volledig verdwijnen.

Als de pijn langer aanhoudt, erger wordt of terugkeert, is het raadzaam een arts te raadplegen. Voor gewone lumbago is een röntgenfoto of MRI-scan echter meestal niet nodig. Vaak volstaan een uitgebreid consult en een lichamelijk onderzoek.

Wanneer moet u bij lumbago naar de arts?

Bepaalde symptomen wijzen niet op ongecompliceerde lumbago en moeten onmiddellijk door een arts worden beoordeeld. Deze zijn onder meer:

• nieuw ontstane verlamming of uitgesproken zwakte in één been
• gevoelloosheid in de billen, geslachtsdelen of binnenkant van de dijen
• moeite met plassen of het beheersen van urine of ontlasting
• ernstige pijn na een val of ongeval
• koorts of koude rillingen
• onverklaarbaar gewichtsverlies
• zeer ernstige pijn die zelfs in rust aanhoudt
• een bekende voorgeschiedenis van osteoporose of kanker

Als u symptomen van verlamming, gevoelloosheid in het genitale gebied of de billen, of blaas- en stoelgangstoornissen ervaart, moet u onmiddellijk medische hulp zoeken.

Hoe kunt u lumbago voorkomen?

Er is geen manier om het volledig te voorkomen. Regelmatige lichaamsbeweging kan het risico op terugkerende rugpijn echter aanzienlijk verminderen.

Het volgende is bijzonder nuttig:

• regelmatig wandelen of slenteren
• gerichte oefeningen voor de buik- en rugspieren
• kracht- en stabilisatietraining voor de buik, rug en het bekken
• regelmatig van houding wisselen bij zittend werk
• een geleidelijke opbouw bij ongewone lichamelijke inspanning
• het op de juiste manier tillen van zware voorwerpen, dicht tegen het lichaam aan
• voldoende rust en een bewuste omgang met stress

Het hoeft geen bijzonder intensief trainingsprogramma te zijn. Het belangrijkste is dat u regelmatig beweegt en dat dit op de lange termijn in uw dagelijkse routine past.

Veelgestelde vragen over lumbago

Is lumbago gevaarlijk?

Meestal niet. Hoewel ongecompliceerde lumbago zeer pijnlijk is, is het over het algemeen van tijdelijke aard en duidt het niet op blijvende rugschade. Waarschuwingssignalen zoals verlamming, gevoelloosheid in het genitale gebied of blaas- en darmproblemen moeten echter onmiddellijk worden onderzocht.

Moet u gaan liggen of juist blijven bewegen als u lumbago heeft?

Korte rustpauzes zijn prima, maar langdurig liggen helpt meestal niet. Voorzichtige beweging en het zoveel mogelijk handhaven van uw normale dagelijkse routine bevorderen over het algemeen het herstel beter.

Helpt warmte bij lumbago?

Veel patiënten ervaren warmte als rustgevend. Het kan gespannen spieren ontspannen en bewegen vergemakkelijken. Of warmte helpt, hangt af van het individu.

Kan lumbago worden veroorzaakt door stress?

Stress is zelden de enige oorzaak, maar het kan spierspanning en rugpijn verergeren. Vaak spelen meerdere factoren een rol, zoals een gebrek aan beweging, onevenwichtige belasting en spanning.

Conclusie: Neem lumbago serieus, maar rust niet onnodig uit

Lumbago veroorzaakt plotselinge, hevige pijn in de onderrug, maar is doorgaans onschadelijk en van voorbijgaande aard. Voorzichtig bewegen, warmte zo comfortabel mogelijk toepassen en kortstondige verlichting kunnen helpen. Te veel rust vertraagt vaak de terugkeer naar het dagelijks leven.

Als u uitstralende pijn ervaart die gepaard gaat met gevoelloosheid, spierzwakte, verlamming of problemen met de blaas of darmen, is onmiddellijk medisch onderzoek noodzakelijk.

Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en vormt geen vervanging voor persoonlijk medisch advies, diagnose of behandeling.

Bronnen en meer informatie:
Gesundheitsinformation.de (IQWiG): Rug- en onderrugpijn
gesund.bund.de: Rugpijn – oorzaken, verloop en revalidatie